W PHP mamy do dyspozycji łącznie 9 typów zmiennych:

• 4 typy proste – logiczny, całkowity, zmiennoprzecinkowy i znakowy
• 2 złożone – tablicowy i obiektowy
• 3 specjalne – identyfikator zasobu (resorce), pusty (NULL) oraz wywoływalny (callable)

Podpowiadanie typów w PHP nie umożliwia niestety rozpoznawania wszystkich wymienionych powyżej. Od wersji 5 języka możemy to robić dla obiektów, interfejsów, tablic (od PHP 5.1), oraz parametrów wywoływalnych (PHP 5.4).

Podpowiadanie typów możemy stosować w zwykłych funkcjach, oraz metodach klas. Wystarczy w tym celu przed nazwą zmiennej podać oczekiwany typ (array, callable, nazwę konkretnej klasy lub interfejsu)

Podpowiadanie typów – obiekty

W przypadku podpowiadania typów obiektowych należy pamiętać o bardzo ważnej rzeczy: jeśli parametrem musi być konkretna klasa lub interfejs, dozwoleni są także ich potomkowie, uczestniczący w hierarchii dziedziczenia.

Gdy zostanie określony wymagany typu obiektu, przekazanie innego spowoduje powstanie błędu. Zostało to pokazane na poniższym przykładzie:

class Factory{
	public function produce(Product $product){
		print "Produkuję " . get_class($product);
	}
}

class Stock{
	/* ... */
}

class Product{
	/* ... */
}

class Car extends Product{
	/* ... */
}

class Motorbike extends Product{
	/* ... */
}

$factory = new Factory();
$stock = new Stock();
$car = new Car();
$motorbike = new Motorbike();

$factory->produce($car);
$factory->produce($motorbike);
$factory->produce($stock);

Zdefiniowane zostały klasy: Factory, Stock, Product oraz dziedziczące po nim Car oraz Motorbike. Klasa fabryki posiada zdefiniowaną jedną metodę, odpowiadającą za produkcję. Wymaga ona przekazania obiektu typu Product. Na powyższym listingu przekazano do niej natomiast dozwolone parametry wywodzące się z klasy Product, ale na koniec omyłkowo także Stock. Efekt będzie następujący:

Produkuję Car
Produkuję Motorbike
Fatal error: Argument 1 passed to Factory::produce() must be an instance of 
Product, called in typehinting.php on line 31 and defined in typehinting.php 
on line 3

Jak wspomniano już wcześniej, podpowiadanie typów w przypadku obiektów działa zarówno dla utworzonych bezpośrednio, jak i dziedziczących po określonym w definicji. Poprawne będzie więc też następujące wywołanie:

$factory = new Factory();
$product = new Product();

$factory->produce($product);

W powyższym przypadku może nie jest to do końca pożądane, jednak w praktyce częściej będziemy oczekiwali obiektów klas dziedziczących. Oczywiście, gdy tego chcemy, możemy zawęzić wymagany typ tylko do klasy pochodnej.

class Factory{
	public function produce(Car $product){
		print "Produkuję tylko samochody";
	}
}

W przypadku podpowiadania typów można stosować także wartości domyślne. Jeśli w naszej fabryce przewidujemy strajk, możemy posłużyć się następującą definicją:

class Factory{
	public function produce(Product $product = null){
		print "Produkuję" . get_class($product);
	}
}

$factory = new Factory();
$factory->produce();

Analogicznie do powyższych informacji, podpowiadanie typów może być używane także w przypadku interfejsów. Wystarczy określić, że parametr musi implementować jeden ze zdefiniowanych. Aby zobrazować tą możliwość, dokonamy pewnych zmian klas z pierwszego przykładu. Otóż w naszej fabryce w Indiach zamierzamy wyprodukować limitowaną wersję samochodu, o zwiększonej mocy silnika. Klasa fabryki otrzyma więc dodatkową możliwość produkcji, a specyfikacja samochodu zostanie odpowiednio zmodyfikowana poprzez implementację interfejsu (pominięto tu klasy zdefiniowane w pierwszym przykładzie):

interface limitedEdition{
	public function engineImprovements();
}

class carSpecial extends car implements limitedEdition{
	public function engineImprovements(){
		print "Zwiększona moc silnika";
	}
}

class FactoryIndia extends Factory {
	public function produceSpecialCar(limitedEdition $car){
		print "Produkuję limitowaną wersję samochodu.";
	}
}

$factoryIndia = new FactoryIndia();
$car = new car();
$carSpecial = new carSpecial();

$factoryIndia->produceSpecialCar($carSpecial);
$factoryIndia->produce($car);
$factoryIndia->produceSpecialCar($car);

Efekt wywołania kodu będzie następujący:

Produkuję limitowaną wersję samochodu.
Produkuję Car
Fatal error: Argument 1 passed to FactoryIndia::produceSpecialCar() must implement 
interface limitedEdition, called in typehinting.php5 on line 43 and defined in 
typehinting.php on line 32

Jak widać, najpierw wyprodukowano edycję limitowaną samochodu przy użyciu nowej linii produkcyjnej, a następnie powrócono do wersji zwykłej. W kolejnym kroku, w wyniku błędu pracownika, uruchomiono jednak ponownie zmodyfikowaną linię produkcyjna dla wersji podstawowej samochodu, co oczywiście zostało szybko wychwycone przez inspektorów kontroli jakości.

Podpowiadanie typów – tablice

Sytuacja jest analogiczna do opisywanych powyżej możliwości w przypadku obiektów. Poniższy przykład obrazuje w jaki sposób zastrzec, aby zdefiniowana funkcja akceptowała jako parametr tylko tablicę:

function needArray(array $param){
	print_r($param);
}

$array = array(1, 2, 3);

needArray($array);

Możemy także określić domyślą tablicę, dzięki czemu możliwe będzie wywołanie funkcji bez żadnego parametru:

function needArray(array $param = array(7, 8, 9)){
	print_r($param);
}

Podpowiadanie typów – callable

Jest to najnowsza możliwość podpowiadania typów, wprowadzona w PHP 5.4. Dzięki niej można określić, że parametr przekazywany do funkcji lub metody musi być wywoływalny. Ma to zastosowanie w przypadku stosowania callbacków oraz funkcji anonimowych.

function myFunction(callable $callback) {
	echo "Wywołuję callback: " . $callback();
}

myFunction(function() { return 'Witaj!'; });

Podsumowanie

Jak widać na przedstawionych przykładach, wykorzystanie podpowiadania typów jest niezwykle przydatne i znacznie upraszcza tworzony kod. Nie musimy aż tak wnikliwie sprawdzać przekazywanych argumentów przy pomocy is_array() lub instanceof. Mam nadzieję, że w type hinting w kolejnych wersjach PHP zostanie rozszerzone o typy proste.

Większa wydajność

Według opinii zamieszczonych w sieci, PHP 5.4 jest nawet o połowę szybsze i zużywa o  połowę mniej pamięci w stosunku do wersji 5.3.

Wbudowany serwer WWW

Do PHP 5.4 jest dołączany uproszczony web serwer, dostępny z poziomu linii komend. Został stworzony tylko do celów developerskich i nie powinien być wykorzystywany w środowisku produkcyjnym.

Cechy (traits)

Jedna z najbardziej komentowanych nowości w PHP 5.4, wprowadza możliwość dziedziczenia po wielu klasach. Cechy definiowane są analogicznie do normalnych klas, z wykorzystaniem słowa trait.

Klasy mogą korzystać z wielu cech, które są wymieniane po przecinkach po słowie use. Same cechy także mogą zawierać inne, tworząc ich zbiory. Aby uniknąć konfliktu nazw, możemy wykorzystać składnię insteadof, dzięki której okreslimy, która metoda jest ważniejsza. Oprócz tego możemy z wykorzystaniem słowa use tworzyć dla nich aliasy.

<?php
trait A {
    public function smallTalk() {
        echo 'a';
    }
    public function bigTalk() {
        echo 'A';
    }
}

trait B {
    public function smallTalk() {
        echo 'b';
    }
    public function bigTalk() {
        echo 'B';
    }
}

class Talker {
    use A, B {
        B::smallTalk insteadof A;
        A::bigTalk insteadof B;
    }
}

class Aliased_Talker {
    use A, B {
        B::smallTalk insteadof A;
        A::bigTalk insteadof B;
        B::bigTalk as talk;
    }
}
?>

Oprócz tego słowo use może być wykorzystane do zmiany widoczności metody w klasie. Widać to na poniższym przykładzie:

public function sayHello() {
        echo 'Hello World!';
    }
}

class MyClass1 {
    use HelloWorld { sayHello as protected; }
}

class MyClass2 {
    use HelloWorld { sayHello as private myPrivateHello; }
}

W związku z traits, wprowadzono także nową funkcję class_uses(), która generuje tablicę z cechami, jakich używa dana klasa:

trait foo{}
class bar{
use foo;
}
print_r(class_uses(new bar));
print_r(class_uses('bar'));

Możliwości traits są znacznie bardziej rozbudowane, przedstawiłem tu jedynie podstawowe informacje. Cechy są jedną z nowości, które wzbudzają dużo emocji. Są bardzo oczekiwanym elementem, który może znacznie poprawić możliwości PHP. Jednak z drugiej strony wiele osób przestrzega przed nadużywaniem cech, co może doprowadzić do pogorszenia jakości kodu.

Skrócona składnia definiowania tablic

Dodany został nowy sposób na definiowanie tablic, z zastosowaniem nawiasów kwadratowych:

$array1 = ["foo" => "bar", "bar" => "foo"];
$array2 = [1, 23, 34, "foo"];
$array3 = [1, 2, 3, ["a", "b", "c"], "x" => [7, 8, 9]];

Bezpośredni dostęp do elementu tablicy zwracanej przez funkcję (array dereferencing)

Dotychczas, aby odwołać się do konkretnego elementu tablicy zwracanej przez funkcję, należało najpierw pobrać ją całą do zmiennej, a następnie wybrać ten, który nas interesuje. W PHP 5.4 można to zrobić od razu, wskazując element tablicy bezpośrednio w wywołaniu funkcji:

function myFunction() {
   return array(1, 2, 3);
}

echo myFunction()[1];

Wywoływanie metody klasy w zapisie tablicowym (indirect method call)

Istnieje obecnie możliwość wywołania funkcji danej klasy, podając w tablicy nazwę klasy oraz metodę. Obrazuje to poniższy przykład:

class MyClass {
    public function myFunction($name) {
        echo "Witaj $name!";
    }
}

$fn = array('MyClass', 'myFunction');
$fn("Marcin");

Podpowiadanie typów dla callbacków (callable typehint)

W przypadku callbacków możemy teraz stosować określenie typu parametru za pomocą słowa callable. Na poniższym przykładzie pokazano, jak można w ten sposób wymagać określonego parametru przez zdefiniowana funkcję:

function myFunction(callable $callback) {
   echo "Wywołuję callback: " . $callback();
}

myFunction(function() { return 'Witaj!'; });

W przypadku, gdy do funkcji zostanie przekazana zmienna innego typu, otrzymamy odpowiedni błąd:

Catchable fatal error: Argument 1 passed to myFunction() must be callable, integer given, called in …

Możliwość użycia $this przy funkcjach anonimowych (closures)

W przypadku stosowania closure i obiektów, nie było możliwe normalne korzystanie z konstrukcji $this (istnieją pewne obejścia tego problemu). Kończyło się to odpowiednim błędem:

Fatal error: Using $this when not in object context in …

Najnowsza wersja PHP rozwiązuje ten problem, wynikiem działania skryptu będzie wyświetlenie zawartości zmiennej $value.

class MyClass 
{
  private $value = „PHP 5.4”;
  public function myFunction()
  {
    return function() { return $this->value; };
  }
}
 
$a = new MyClass;
$fn = $a->myFunction();
echo $fn();

Notacja binarna dla liczb całkowitych

Dotychczas możliwe było definiowanie liczb całkowitych w systemie dziesiętnym, ósemkowym oraz szesnastkowym, stosując odpowiednie przedrostki. PHP 5.4 wprowadza taką możliwość także dla liczb binarnych, z wykorzystaniem 0b. Poniżej przedstawiono liczbę 28 w różnych notacjach, ostatnia jest możliwa tylko w najnowszej wersji PHP:

$dec = 28;
$oct = 034;
$hex = 0x1c;
$bin = 0b11100;

Śledzenie postępu uploadu

W PHP wbudowano możliwość śledzenia postępu wysyłania danych poprzez formularze. Funkcjonalność jest domyślnie włączona, jej konfiguracja opiera się na grupie zmiennych session.upload_progress.* w php.ini. Dzięki niej możemy określić, jaka ilość danych została już wysłana.

Inne nowości

Na zakończenie kilka innych zmian, nie wymagających szczegółowego opisu:

• Instrukcje break i continue nie będą już przyjmować zmiennych, należy w tym celu stosować stałe
• Konstrukcja <?= jest obecnie dostępna niezależnie od ustawienia short_open_tag w php.ini
• Usunięcie opcji register_globals – definitywny koniec zmiennych globalnych, które zostały domyślnie wyłączone już PHP 4.2
• Usunięcie opcji register_long_arrays z php.ini – całkowite zrezygnowanie ze starych tablic $HTTP_*_VARS na rzecz krótkiego zapisu (np. $_GET zamiast $HTTP_GET_VARS)
• Konwersja tablicy na string powoduje Notice

Podsumowanie

Jak już wcześniej wspomniałem, pełna lista zmian w PHP 5.4 jest niezwykle długa. Wszystkich zainteresowanych odsyłam do dokumentacji. Warto je testować, gdyż wiele z nich może być bardzo pomocna. Oczywiście jak w każdej dziedzinie należy także i tu stosować rozwagę. Pozostaje tylko pytanie, kiedy osoby korzystające z wirtualnych serwerów WWW będą mogly skorzystać z nowych funkcjonalności PHP. Biorąc pod uwagę zwiększenie wydajności nowej wersji (co podoba się hostingodawcom), miejmy nadzieję, że nie będą musiały czekać zbyt długo.